Κρυοσυντήρηση ωαρίων μετά τα 40

Η κρυοσυντήρηση ωαρίων αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη ιατρική στη γυναίκα, επιτρέποντάς της να διαφυλάξει το αναπαραγωγικό της δυναμικό για το μέλλον.

Εφαρμόζεται ολοένα και συχνότερα, είτε για λόγους κοινωνικούς – όταν η μητρότητα μετατίθεται χρονικά ή επιθυμείται εκ νέου τεκνοποίηση στο μέλλον, είτε για λόγους ιατρικούς – καταστάσεις δηλαδή που μπορεί να επισυμβαίνουν και να επηρεάζουν τη γονιμότητα.

Η επιλογή του χρόνου απόκτησης παιδιού αποτελεί έκφραση ελευθερίας και αυτοδιάθεσης για κάθε γυναίκα. Έτσι, πολλές γυναίκες, στρέφονται για πρώτη φορά στην κατάψυξη ωαρίων γύρω στα 40 ή και αργότερα, όταν βρεθούν σε μια φάση μεγαλύτερης προσωπικής ετοιμότητας.

Τι συμβαίνει βιολογικά μετά τα 40

Οι γυναίκες γεννιούνται με έναν συγκεκριμένο αριθμό ωαρίων, ο οποίος, σε αντίθεση με άλλα κύτταρα του σώματος, δεν ανανεώνεται. Με την πάροδο του χρόνου, τόσο η ποσότητα όσο και η ποιότητά τους, φυσιολογικά, μειώνονται.

Μετά τα 35 η μείωση επιταχύνεται, ενώ μετά τα 40 η επίδραση στην ποιότητα γίνεται πιο εμφανής.

Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε κύκλο ωοθηκικής διέγερσης συλλέγονται συνήθως ολοένα και λιγότερα ωάρια και ότι ένα ακόμα μικρότερο ποσοστό από αυτά έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε υγιές έμβρυο.

Γι’ αυτό, όσο αυξάνεται η ηλικία, τόσο αυξάνεται και ο αριθμός των ωαρίων που χρειάζεται να συλλεχθούν ώστε να δημιουργηθούν ρεαλιστικές πιθανότητες για μια μελλοντική εγκυμοσύνη.

Σε ποια ηλικία πρέπει να γίνεται η κρυοσυντήρηση ωαρίων

Η ηλικία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα που επηρεάζει τη γυναικεία γονιμότητα. Η κρυοσυντήρηση ωαρίων συνιστάται ιδανικά πριν από τα 35 έτη, καθώς τότε καταγράφονται τα υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας.

Αυτό, όμως, δεν αποτελεί ένα αυστηρό όριο, αλλά ένα σημείο όπου τα αποτελέσματα είναι, κατά κανόνα, πιο ευνοϊκά. Στην πράξη, οι περισσότερες γυναίκες εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβληθούν σε κρυοσυντήρηση των ωαρίων τους στη δεκαετία των 30.

Παρότι σε μικρότερες ηλικίες τα αποτελέσματα είναι συνήθως καλύτερα, η κατάλληλη στιγμή παραμένει βαθιά προσωπική – και καθορίζεται από τις συνθήκες ζωής, την υγεία και τα μελλοντικά σχέδια κάθε γυναίκας.

Μέχρι ποια ηλικία γίνεται η κρυοσυντήρηση ωαρίων

Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τη βιολογική δυνατότητα από την κλινική πιθανότητα. Βιολογικά, μια γυναίκα μπορεί να έχει ωορρηξία ακόμη και στη μέση ή όψιμη δεκαετία των 40.

Κλινικά όμως – δηλαδή ως προς τα αποτελέσματα της εξωσωματικής ή της κρυοσυντήρησης ωαρίων – τα ποσοστά επιτυχίας μειώνονται σημαντικά μετά τα 35-38 έτη και ακόμη περισσότερο μετά τα 40.

Η ηλικία, ωστόσο, δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Υπάρχουν γυναίκες άνω των 40 με ικανοποιητική ωοθηκική εφεδρεία και άλλες νεότερες με μειωμένη. Γι’ αυτό η αξιολόγηση βασίζεται πάντα σε συνδυασμό παραμέτρων, όπως η AMH, ο αριθμός ωοθυλακίων στον υπέρηχο (AFC) και το ορμονικό προφίλ.

Στην ηλικία των 45 ετών, τα διεθνή δεδομένα δείχνουν ότι η πιθανότητα γέννησης παιδιού με δικά τους ωάρια είναι εξαιρετικά χαμηλή (κάτω από 5%, συχνά 1-2%), ενώ μετά τα 46 έτη πέφτει κάτω από 1%. Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιλογή αποκλείεται, αλλά ότι η προσέγγιση χρειάζεται να είναι προσεκτική και απολύτως εξατομικευμένη.

Κατάψυξη ωαρίων στα 40-41: όταν υπάρχει ακόμη δυναμική

Στην ηλικία των 40-41 ετών, πολλές γυναίκες διατηρούν ακόμη καλή λειτουργικότητα των ωοθηκών και μπορούν να ανταποκριθούν στη διαδικασία διέγερσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κρυοσυντήρηση ωαρίων έχει ιδιαίτερη αξία.

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η διαδικασία δεν «παγώνει» τη γονιμότητα συνολικά, αλλά την ηλικία των ωαρίων. Έτσι, αν μια γυναίκα τα χρησιμοποιήσει χρόνια αργότερα, οι πιθανότητες επιτυχίας σχετίζονται με την ηλικία των ωαρίων κατά την κατάψυξη και όχι με τη βιολογική της ηλικία εκείνη τη στιγμή.

Συχνά απαιτούνται περισσότεροι από ένας κύκλοι διέγερσης, ώστε να συγκεντρωθεί ένας ικανοποιητικός αριθμός ωαρίων. Αυτό δεν αποτελεί ένδειξη αποτυχίας, αλλά μέρος μιας στρατηγικής που χτίζει σταδιακά την πιθανότητα επιτυχίας.

Κατάψυξη ωαρίων στα 42-44: όταν η στρατηγική αλλάζει

Στις ηλικίες 42-44, οι πιθανότητες αυτόλογης εγκυμοσύνης υπάρχουν, αλλά είναι χαμηλές και συχνά απαιτούν περισσότερους κύκλους, καθώς μειώνεται η πιθανότητα ευπλοειδίας και αυξάνεται η πιθανότητα μη φυσιολογικής εμβρυϊκής ανάπτυξης.

Στην ηλικιακή αυτή ομάδα προτείνονται συχνά ήπια πρωτόκολλα διέγερσης, με στόχο όχι τη μέγιστη ποσότητα, αλλά τη βελτιστοποίηση της ποιότητας των ωαρίων.

Κάθε κύκλος δεν εγγυάται αποτέλεσμα, αλλά συμβάλλει αθροιστικά στην πιθανότητα επιτυχίας.

Πόσα ωάρια χρειάζομαι σε αυτή την ηλικία

Δεν υπάρχει «μαγικός αριθμός» που να ισχύει για όλες τις γυναίκες. Ωστόσο, για να δημιουργηθούν ουσιαστικές πιθανότητες μελλοντικής εγκυμοσύνης, συχνά στοχεύουμε σε έναν συνολικό αριθμό 10-20 ώριμων ωαρίων. Στις ηλικίες άνω των 40, αυτό συνήθως σημαίνει όχι έναν κύκλο, αλλά σταδιακή συλλογή σε 2, 3 ή περισσότερους.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η διαδικασία δεν είναι γραμμική: δεν επιβιώνουν όλα τα ωάρια μετά την απόψυξη, δεν γονιμοποιούνται όλα, δεν εξελίσσονται όλα σε έμβρυα και δεν οδηγούν όλα σε γέννηση παιδιού. Κάθε στάδιο λειτουργεί ως φίλτρο – γι’ αυτό και ο αρχικός αριθμός έχει σημασία.

Τι μπορώ να κάνω για να βελτιστοποιήσω το αποτέλεσμα

Η ηλικία είναι σημαντική, αλλά δεν αποτελεί τον μόνο παράγοντα που επηρεάζει το αποτέλεσμα. Η ωοθηκική εφεδρεία, η ορμονική ισορροπία, το γενετικό υπόβαθρο, καθώς και ο τρόπος ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής, στο πλαίσιο των λεγόμενων “lifestyle interventions”, έχουν αποδεδειγμένη επίδραση στη γονιμότητα, όπως είναι:

η διακοπή του καπνίσματος,
η ισορροπημένη διατροφή μεσογειακού τύπου,
ο περιορισμός των επεξεργασμένων τροφίμων και των σακχάρων,
η καλή ποιότητα ύπνου,
η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους – καθώς ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) αποτελεί ανεξάρτητο προγνωστικό παράγοντα
και βέβαια η διαχείριση του στρες.

Αν και δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη βιολογική ηλικία, μπορούμε να υποστηρίξουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν τα ωάρια και να ενισχύσουμε το δυναμικό που ήδη υπάρχει.

Στην Ελλάδα, η χρήση κρυοσυντηρημένων ωαρίων ή εμβρύων επιτρέπεται έως την ηλικία των 54 ετών, υπό προϋποθέσεις που σχετίζονται με τη συνολική υγεία της γυναίκας και την ασφάλεια της εγκυμοσύνης.

Η κρυοσυντήρηση ωαρίων μετά τα 40 δεν προσφέρει εγγυήσεις, αλλά τη δυνατότητα να διατηρηθεί μια επιλογή για το μέλλον – γιατί η αξία δεν βρίσκεται στην υπόσχεση του αποτελέσματος, αλλά σε αυτή ακριβώς τη δυνατότητα επιλογής.

Dr Βάλυ Χατζηδάκη
Μαιευτήρας – Χειρουργός – Γυναικολόγος
Γυναικολογική Ενδοκρινολογία & Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή

Institute of Life IASO